MALİYET MUHASEBESİ(STOKLAR)

Maliyet muhasebesi ders notları

7/A ve 7/B Stokların Takibi ve Stok Kartı
       

İşletmeler çeşitli dönemlerde çeşitli fiyatlarda hammadde (İlkmadde ve Malzeme) alırlar. Bu hammaddeler üretim atölyesinden gelen istekler doğrultusunda üretime gönderilir. Hammadde alışları ve üretime gönderilmesi stok kartlarıyla  takip edilir.Her parti alış miktar ve fiyatı birbirinden farklı olacaktır. Üretime gönderirken fiyat belirlemede (değerlemede) çeşitli yöntemler kullanılır. Stok değerleme yöntemleri şunlardır:

 

1- Has (Gerçek) Maliyet Yöntemi


2- İlk Giren İlk Çıkar (FİFO) Yöntemi


3- Son Giren İlk Çıkar (LİFO) Yöntemi


4- Ortalama Maliyet Yöntemi

 

 

 

1- Has (Gerçek) Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde üretime gönderilen ilkmadde ve malzeme hangi parti alıştan ise onun maliyeti ile değerlenir. Bu yöntemin uygulanabilmesi için her partinin ayrı ayrı depolanması gerekir. Ayrıca çeşit sayısı fazla olan işletmelerde kullanımı zor ve işletmeye maliyeti yüksektir. O nedenle çeşit sayısının az olduğu ve maliyetlerin kolaylıkla belirlenebileceği işletmeler tarafından kullanılabilir.

 

Uygulama: X endüstri işletmesi’nin üretimde kullandığı Y Hammadesine ait 2008 yılı eylül ayı bilgileri şöyledir:

 

Tarih                     İşlem                         Miktar  (kg)     Birim Fiyatı (YTL)           Tutar (YTL)        
1 Eylül                  Önceki Aydan Devir       200                  2,00                                400
5 Eylül                  Alış                                   300                  2,50                                750
10 Eylül                Alış                                 400                  3,00                              1.200
12 Eylül                Üretime Gönderilen     450
16 Eylül                Alış                                  100                  3,50                                350
20 Eylül                Üretime Gönderilen     500

 



 

MUHASEBE KAYDI:

 

__________   05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                     750
191 - İndirilecek KDV Hs.                            135             
                        100- Kasa Hs.                                      885
  İlkmadde ve malzeme alışı
__________   10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    1.200
191 - İndirilecek KDV Hs.                              216             
                        100- Kasa Hs.                                      1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

 

Üretime Gönderme (7/A)

__________   12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.025
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.025
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.025
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.025
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Alış Kaydı

__________   16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    350
191 - İndirilecek KDV Hs.                              63             
                        100- Kasa Hs.                                      413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

Üretime Gönderme (7/A)


__________   20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.500
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.500
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- lkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.500
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.500
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


 

2- İlk Giren İlk Çıkar (First In First Out) Yöntemi: Bu yöntemde, üretime gönderilen veya satılan  stokların depoya ilk giren stokların partisinin maliyetinden yapılmaya başlandığı varsayılır. Fiziki olarak hangi hammaddenin gönderildiği önemsizdir. Enflasyonun düşme eğiliminde olduğu dönemlerde bu yöntem tercih edilir. İlk alış stoklarının fiyatı yüksek olacağından az da olsa karda düşme olacağından vergi avantajı sağlanmış olur. Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken giriş sıralarıdır.


 

MUHASEBE KAYDI:

 

__________   05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                     750
191 - İndirilecek KDV Hs.                            135             
                        100- Kasa Hs.                                      885
  İlkmadde ve malzeme alışı
__________   10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    1.200
191 - İndirilecek KDV Hs.                              216             
                        100- Kasa Hs.                                      1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

 

Üretime Gönderme (7/A)

__________   12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.025
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.025
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.025
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.025
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Alış Kaydı

__________   16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    350
191 - İndirilecek KDV Hs.                              63             
                        100- Kasa Hs.                                      413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

Üretime Gönderme (7/A)


__________   20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.500
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.500
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- lkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.500
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.500
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________

 

 

3- Son Giren İlk Çıkar (Last In First Out) Yöntemi: Bu yöntemde, üretime gönderilen veya satılan stokların depoya son giren stokların partisinin maliyetinden yapılmaya başlandığı varsayılır. Fiziki olarak hangi hammaddenin gönderildiği önemsizdir. Enflasyonist ortamlarda bu yöntem tercih edilir. Bunun nedeni, son giren stokların fiyatı yüksek olacağından kar düşük çıkacak, dolaysıyla vergi avantajı sağlayacaktır. Yöntem uygulanırken dikkat edilmesi gereken stok partilerinin giriş sıralarıdır.


 

MUHASEBE KAYDI:

 

__________   05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                     750
191 - İndirilecek KDV Hs.                            135             
                        100- Kasa Hs.                                      885
  İlkmadde ve malzeme alışı
__________   10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    1.200
191 - İndirilecek KDV Hs.                              216             
                        100- Kasa Hs.                                      1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

 

Üretime Gönderme (7/A)

__________   12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.325
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.325
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.325
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.325
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Alış Kaydı

__________   16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    350
191 - İndirilecek KDV Hs.                              63             
                        100- Kasa Hs.                                      413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

Üretime Gönderme (7/A)


__________   20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.275
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.275
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- lkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.275
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.275
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________

 

 

4- Ortalama Maliyet Yöntemi: İşletmeler, farklı stoklara sahip olduklarında ve bu stokların birim maliyetleri kolalylıkla belirlenemediğinde bu yöntemi kullanmayı tercih edebilirler. Bu yöntem ağırlıklı sabit ortalama maliyeti ve  ağırlıklı hareketli ortalama maliyet yöntemi olmak üzere iki şekilde uygulanabilir.

 

- Ağırlıklı Hareketli Ortalama Maliyet Yöntemi: Bu yöntemde, her stok girişinden sonra ortalama birim maliyet hesaplanır. Üretime gönderilirken bu ortalama fiyat kullanılır.


 

MUHASEBE KAYDI:

 

__________   05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                     750
191 - İndirilecek KDV Hs.                            135             
                        100- Kasa Hs.                                      885
  İlkmadde ve malzeme alışı
__________   10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    1.200
191 - İndirilecek KDV Hs.                              216             
                        100- Kasa Hs.                                      1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

 

Üretime Gönderme (7/A)

__________   12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.174,50
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.174,50
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.174,50
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.174,50
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Alış Kaydı

__________   16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    350
191 - İndirilecek KDV Hs.                              63             
                        100- Kasa Hs.                                      413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

Üretime Gönderme (7/A)


__________   20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.570
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.570
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- lkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.570
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.570
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________

 

 

- Ağırlıklı Sabit Ortalama Maliyet Yöntemi: Bu yöntem, dönem sonunda (ay) uygulanır. Stok alışlarının toplam tutarı, alış miktarına bölünerek tek bir ortalama fiyat hesaplanır. Üretime bu fiyattan gönderilir. Yukarıdaki örneği bu yönteme göre yapalım:

 
Açıklama     Miktar     Birim Fiyat     Tutar
Devir     200     2,00     400,00
Alış     300     2,50     750,00
Alış     400     3,00     1.200,00
Alış     100     3,50     350,00
Toplam     1000           2.700,00

 

 

Ortalama Birim Maliyet = 2.700,00 / 1000 = 2,70 YTL/Br.

Üretime Gönderilen Maliyet = 2.565 YTL

12 Eylül : 2,70 YTL x 450 = 1.215 YTL

20 Eylül : 2,70 YTL x 500 = 1.350 YTL

Dönem Sonu Stok = (Alış miktarı - Üretime Gönderilen) x Ortalama Birim Maliyet

                          = (1000 - 950) x 2,70

                          = 50 x 2,70

                          = 135 YTL

 

MUHASEBE KAYDI:

 

__________   05.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                     750
191 - İndirilecek KDV Hs.                            135             
                        100- Kasa Hs.                                      885
  İlkmadde ve malzeme alışı
__________   10.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    1.200
191 - İndirilecek KDV Hs.                              216             
                        100- Kasa Hs.                                      1.416
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

 

Üretime Gönderme (7/A)

__________   12.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.215
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.215
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.215
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.215
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Alış Kaydı

__________   16.09.2008 _____________
150- İlkmadde ve Malzeme Hs.                    350
191 - İndirilecek KDV Hs.                              63             
                        100- Kasa Hs.                                      413
İlkmadde ve malzeme alışı
______________ / _____________

Üretime Gönderme (7/A)


__________   20.09.2008 _____________
710- Direkt İlkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.350
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.350
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________


Üretime Gönderme (7/B)

__________   12.09.2008 _____________
790- lkmadde  ve Malzeme Gideri Hs.     1.350
                        150- İlkmadde ve Malzeme Hs.              1.350
  İlkmadde ve malzemenin üretime gönderilmesi
______________ / _____________

* Alıntıdır. Hazırlayan ekibe teşekkürler